Giáo lý
Hai đặc tính của hôn nhân Công giáo: đơn nhất và bất khả phân ly
Nội dung bài
Giáo luật nêu hai đặc tính thiết yếu của hôn nhân: đơn nhất và bất khả phân ly, và nói rõ rằng trong hôn nhân Kitô giáo, hai đặc tính ấy có một sự vững chắc đặc biệt nhờ bí tích. Đây chính là điều hai người cam kết khi nói lời ưng thuận, chứ không phải một lý thuyết trừu tượng.
Trong lễ cưới, hai người nói lời ưng thuận chỉ trong vài giây. Nhưng thứ họ cam kết lúc đó có hai đặc tính cụ thể mà Giáo luật gọi là thiết yếu — nghĩa là không thể tách rời khỏi chính hôn nhân.
Giáo luật nêu hai đặc tính thiết yếu: đơn nhất và bất khả phân ly. Trong hôn nhân Kitô giáo, hai đặc tính này có một sự vững chắc đặc biệt nhờ bí tích. "Thiết yếu" nghĩa là ai cố ý loại trừ một trong hai khi kết hôn thì vấn đề nằm ở chính sự ưng thuận, chứ không phải ở giấy tờ.
Đặc tính 1 — Đơn nhất
Đơn nhất là một vợ một chồng: hôn nhân chỉ giữa hai người.
Giáo luật diễn đạt hệ quả của điều này bằng một chữ đáng chú ý — từ hôn nhân thành sự phát sinh giữa hai vợ chồng một dây ràng buộc độc hữu. Độc hữu nghĩa là chỉ thuộc về hai người ấy; không có chỗ cho người thứ ba trong giao ước đó.
Điều này nghe hiển nhiên với người Việt hôm nay, vì luật dân sự cũng quy định một vợ một chồng. Nhưng có một khác biệt: với Giáo hội, đây không phải một quy định xã hội có thể thay đổi theo thời, mà là đặc tính thuộc về bản chất của hôn nhân.
Đặc tính 2 — Bất khả phân ly
Đây là đặc tính gây thắc mắc nhiều nhất, và cũng là chỗ hôn nhân Công giáo khác rõ nhất với cách hiểu thông thường.
Giáo luật nói dây ràng buộc phát sinh từ hôn nhân thành sự tự bản chất là vĩnh viễn. Và nói thêm một câu rất mạnh: hôn nhân đã thành nhận và hoàn hợp thì không thể bị tháo gỡ bởi bất cứ quyền lực nhân loại nào và bởi bất cứ nguyên nhân nào, ngoại trừ cái chết.
Câu đó giải thích vì sao Giáo hội không có khái niệm ly hôn theo nghĩa của luật dân sự. Không phải vì Giáo hội khắt khe hơn nhà nước, mà vì theo cách hiểu này, dây hôn phối không phải thứ do con người dựng nên để con người tháo bỏ.
Ly hôn dân sự và dây hôn phối là hai chuyện khác nhau. Ly hôn chấm dứt các hệ quả pháp lý trước nhà nước — tài sản, con cái, tình trạng hôn nhân trên giấy tờ. Nó không tác động tới dây hôn phối theo luật Giáo hội. Đây là lý do một người đã ly hôn dân sự vẫn cần trình bày hoàn cảnh với cha xứ nếu muốn cưới lại trong nhà thờ; chi tiết ở bài cưới với người đã ly hôn.
Vì sao "thiết yếu" là một chữ nặng
Giáo luật không gọi hai điều trên là "nguyên tắc" hay "khuyến khích". Luật gọi chúng là đặc tính thiết yếu — thuộc về bản chất, không tách rời được.
Hệ quả thực tế nằm ở chỗ này: sự ưng thuận làm nên hôn nhân là hành vi của ý chí, qua đó hai người trao ban và đón nhận nhau bằng một giao ước bất khả thu hồi. Nếu một người, ngay lúc nói lời ưng thuận, trong lòng cố ý loại trừ tính đơn nhất hoặc tính bất khả phân ly — thì thứ họ ưng thuận không phải là hôn nhân như Giáo hội hiểu.
Vấn đề lúc đó nằm ở gốc, không phải ở thủ tục. Và đó chính là lý do:
- Khoá giáo lý hôn nhân dành thời gian cho phần này thay vì chỉ dạy nghi thức.
- Cha xứ hỏi riêng từng người trong buổi điều tra hôn phối, trong đó có câu bạn có hiểu và chấp nhận các đặc tính của hôn nhân Công giáo không.
Hai việc ấy không phải hình thức. Chúng bảo vệ chính hôn nhân của hai bạn.
"Nhờ bí tích" nghĩa là gì
Một chi tiết trong điều luật dễ đọc lướt qua: hai đặc tính này thuộc về mọi hôn nhân, kể cả hôn nhân của người không Công giáo. Nhưng trong hôn nhân Kitô giáo, chúng có một sự vững chắc đặc biệt nhờ bí tích.
Nói cách khác, Giáo hội không cho rằng chỉ hôn nhân Công giáo mới cần chung thuỷ và bền vững. Điều bí tích thêm vào là một nền tảng khác cho hai đặc tính vốn đã thuộc về hôn nhân.
Bản chất của bí tích này, và vì sao chính hai người chứ không phải linh mục làm nên hôn nhân, nằm ở bài bí tích Hôn phối là gì.
Bước tiếp theo
Ba điều kiện để một hôn nhân thành sự nằm ở bài hôn phối thành sự khi nào.
Về mặt chuẩn bị thực tế, xem thủ tục cưới trong nhà thờ và nghi thức lễ cưới. Nếu một trong hai người chưa theo đạo, phần cần đọc là phép chuẩn hôn phối và cam kết giáo dục con cái.
Bộ Giáo luật 1983, điều 1056 — các đặc tính thiết yếu của hôn nhân là đơn nhất và bất khả phân ly; trong hôn nhân Kitô giáo, hai đặc tính này có một sự vững chắc đặc biệt nhờ bí tích · Bộ Giáo luật 1983, điều 1134 — từ một hôn nhân thành sự phát sinh giữa hai vợ chồng một dây ràng buộc, tự bản chất là vĩnh viễn và độc hữu · Bộ Giáo luật 1983, điều 1141 — hôn nhân đã thành nhận và hoàn hợp không thể bị tháo gỡ bởi bất cứ quyền lực nhân loại nào và bởi bất cứ nguyên nhân nào, ngoại trừ cái chết · Bộ Giáo luật 1983, điều 1057 §2 — sự ưng thuận hôn nhân là hành vi của ý chí, qua đó người nam và người nữ trao ban và đón nhận nhau bằng một giao ước bất khả thu hồi · Bản chính thức đối chiếu tại vatican.va/archive/cod-iuris-canonici (Libreria Editrice Vaticana)