Nghi thức
Chọn thánh ca lễ cưới: bài nào được hát, ai duyệt?
Nội dung bài
Tài liệu Hướng dẫn Mục vụ Thánh nhạc của Uỷ ban Thánh nhạc trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam dành riêng mục 207 đến 214 cho nghi thức hôn phối. Bài hát phải thích hợp với diễn tiến của nghi lễ và phải diễn tả niềm tin của Hội Thánh, và cùng một đòi hỏi ấy áp cho cả nhạc đệm. Việc chọn dựa trên ba tiêu chuẩn phụng vụ, mục vụ và âm nhạc, được xem là ba mặt của một phán đoán duy nhất. Nhạc đời dù nói về tình yêu đôi lứa vẫn không thích hợp trong phụng vụ thánh. Người hát solo có thể hát một mình ở phần Chuẩn bị Lễ phẩm hoặc sau khi Rước lễ.
Phần lớn các đôi chọn thánh ca theo cách này: nghe được bài nào hay thì ghi vào danh sách, tới gần ngày đưa ca trưởng — rồi bị gạt bớt. Chuyện ấy không phải do ai khó tính. Việc chọn bài hát trong lễ cưới có tài liệu hướng dẫn chính thức, và tài liệu ấy nói khá cụ thể.
Hướng dẫn Mục vụ Thánh nhạc của Uỷ ban Thánh nhạc trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam dành riêng các số 207–214 cho nghi thức hôn phối. Ba điều đáng nhớ nhất: bài hát phải thích hợp với diễn tiến nghi lễ và diễn tả niềm tin của Hội Thánh; việc chọn dựa trên ba tiêu chuẩn phụng vụ – mục vụ – âm nhạc; và nhạc đời không thích hợp trong phụng vụ thánh.
Hai đòi hỏi chi phối mọi lựa chọn
Số 209 của tài liệu trích thẳng Nghi thức Cử hành Hôn nhân số 30:
Các bài hát phải thích hợp với diễn tiến của nghi lễ hôn nhân và phải diễn tả niềm tin của Hội Thánh. Dĩ nhiên phải để ý đến tầm quan trọng của Thánh vịnh Đáp ca trong phần Phụng vụ Lời Chúa. Điều nói về các bài hát, cũng cần áp dụng vào việc chọn lựa các bài nhạc đệm.
Câu cuối là chỗ nhiều người bỏ qua: nhạc đệm cũng theo cùng tiêu chuẩn. Một bản không lời quen thuộc trong đám cưới ngoài đời không tự động dùng được chỉ vì nó không có lời.
Cũng trong số 209, tài liệu nói cả người phụ trách ca hát lẫn các cha xứ nên hết sức nỗ lực giúp đôi hôn phối hiểu và tham gia vào chương trình hôn lễ của họ. Nghĩa là bạn có quyền hỏi và có quyền được giải thích, chứ không chỉ nhận một danh sách đã chốt.
Ba tiêu chuẩn thẩm định
Số 211 nêu ba tiêu chuẩn để chọn và sắp xếp bài hát trong lễ cưới:
| Tiêu chuẩn | Hỏi gì |
|---|---|
| Phụng vụ | Bài này có hợp với phần lễ nó được hát không? |
| Mục vụ | Cộng đoàn có hát cùng được không, có giúp họ cầu nguyện không? |
| Âm nhạc | Ca đoàn hát được không, chất lượng có xứng với buổi cử hành không? |
Điều tài liệu nhấn mạnh là phải xét đủ cả ba, vì đó là "ba mặt của một phán đoán duy nhất" — không phải ba bước tách rời để đạt hai trong ba là xong.
Nhạc đời: câu trả lời thẳng
Đây là câu hỏi được hỏi nhiều nhất, và tài liệu trả lời không vòng vo. Số 211 viết:
Nhạc đời, dù có thể nhấn mạnh đến tình yêu đôi lứa dành cho nhau, nhưng không thích hợp trong phụng vụ thánh.
Vế đầu của câu đáng chú ý: tài liệu không chê những bài hát ấy, cũng không nói chúng nói sai về tình yêu. Nó chỉ nói chỗ đứng. Lý do nằm ngay câu trước đó — thánh nhạc phải cho thấy mọi bí tích đều cử hành mầu nhiệm Vượt Qua của Đức Kitô, chứ không chỉ mừng chuyện riêng của hai người.
Bài bạn thích mà không hát trong nhà thờ được thì vẫn còn nguyên tiệc cưới, nơi không có ràng buộc phụng vụ. Rất nhiều đôi giải quyết đúng theo cách ấy: giữ phần thánh nhạc cho nhà thờ, giữ bài hát kỷ niệm của hai người cho buổi tiệc.
Hát solo: được, nhưng ở hai chỗ
Câu hỏi hay gặp thứ hai: người thân muốn hát tặng cô dâu chú rể trong lễ.
Số 212 cho phép, kèm điều kiện rõ ràng. Người hát solo có thể hát một mình ở:
- Phần Chuẩn bị Lễ phẩm
- Sau khi Rước lễ
Kèm hai giới hạn:
- Bài hát và cách hát không lôi kéo sự chú ý đến người hát, mà giúp cộng đoàn suy niệm những mầu nhiệm thánh đang được cử hành
- Không lấn át những phần đã trù liệu dành cho cộng đoàn cùng hát
Tài liệu còn nói người lĩnh xướng phải được hướng dẫn về tính chất của phụng vụ và được huấn luyện, và nên ý thức rằng họ phải dâng hiến tài năng của mình để phục vụ phụng vụ. Câu đó nói rõ tinh thần: đây là phục vụ, không phải tiết mục.
Trong Thánh lễ hát những phần nào
Số 213 nói việc ca hát khi cử hành trong Thánh lễ phải theo các quy luật ghi trong sách Nghi thức Hôn phối, và mô tả đoàn rước: người giúp lễ đi trước, theo sau là linh mục rồi đến hai người sắp kết hôn; tuỳ phong tục địa phương, họ hàng và hai người làm chứng tháp tùng cách long trọng. Đang khi ấy hát Ca Nhập lễ.
Danh sách bài theo từng phần lễ — nhập lễ, dâng lễ, hiệp lễ, kết lễ — xem ở trang thánh ca lễ cưới. Riêng phần đáp ca có quy định chặt hơn hẳn và có bài riêng: thánh vịnh đáp ca trong lễ cưới.
Cưới ngoài Thánh lễ thì hát ở đâu
Số 214 dự liệu riêng cho trường hợp này — thường gặp với đôi khác đạo:
- Phụng vụ nên bắt đầu bằng một bài hát, hoặc tiếng nhạc cụ đơn tấu hay hoà tấu
- Phụng vụ Lời Chúa cử hành như thường lệ, có thể hát Thánh vịnh Đáp ca
- Sau khi chúc phúc và trao nhẫn cưới, có thể hát một bài ca chúc tụng
- Nếu có cho rước lễ thì đang khi ấy có thể hát, và có khoảng thời gian tạ ơn sau đó
Và một chi tiết ít ai biết là có trong tài liệu: tuỳ phong tục địa phương và văn hoá gia đình, sau khi trao nhẫn cưới chú rể mở tấm voan che mặt cô dâu — đang khi đó có thể hát một bài ca. Nghi thức không bỏ qua tập tục ấy; nó dành sẵn một bài hát cho đúng khoảnh khắc đó.
Hỏi sớm — chính tài liệu khuyên vậy
Số 210 nói giáo phận hoặc giáo xứ nên đề ra một chủ trương dứt khoát nhưng uyển chuyển về phần âm nhạc trong lễ cưới, và chủ trương ấy:
nên được thông báo sớm cho đôi hôn phối biết như là một phần thông thường trong quá trình chuẩn bị, để tránh hiểu lầm và khủng hoảng vào phút cuối.
Cụm "khủng hoảng vào phút cuối" nằm trong chính văn bản hướng dẫn. Nó cho thấy chuyện danh sách bài hát bị gạt sát ngày cưới phổ biến tới mức tài liệu phải nhắc.
Việc nên làm
Hỏi chủ trương của giáo xứ ngay buổi gặp đầu tiên, cùng lúc với việc chọn bài đọc — đừng để tới lúc tập lễ.
Đưa danh sách cho ca trưởng sớm. Ca đoàn cần thời gian tập, nhất là bài ít dùng.
Hỏi lý do theo ba tiêu chuẩn nếu một bài bị từ chối, rồi nhờ gợi ý bài cùng ý nghĩa mà đạt chuẩn. Cách này hiệu quả hơn là tranh luận về một bài cụ thể.
Hỏi gộp một lần — bài đọc, đáp ca, thánh ca các phần, người hát solo nếu có. Xem thêm trình tự đầy đủ của lễ cưới.
Nội dung trên dẫn theo Hướng dẫn Mục vụ Thánh nhạc của Uỷ ban Thánh nhạc trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam, bản cập nhật tháng 12-2022. Chính tài liệu này giao cho giáo phận và giáo xứ đề ra chủ trương cụ thể, nên danh sách được duyệt ở mỗi nơi mỗi khác — hãy hỏi cha xứ và ca trưởng nơi bạn cử hành.
Uỷ ban Thánh nhạc trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam, Hướng dẫn Mục vụ Thánh nhạc, bản cập nhật tháng 12-2022, số 209 — trích Nghi thức Cử hành Hôn nhân số 30: các bài hát phải thích hợp với diễn tiến của nghi lễ hôn nhân và phải diễn tả niềm tin của Hội Thánh; dĩ nhiên phải để ý đến tầm quan trọng của Thánh vịnh Đáp ca trong phần Phụng vụ Lời Chúa; điều nói về các bài hát cũng cần áp dụng vào việc chọn lựa các bài nhạc đệm · Hướng dẫn Mục vụ Thánh nhạc, số 209 — cả những người phụ trách ca hát và các cha xứ nên hết sức nỗ lực giúp đôi hôn phối hiểu và tham gia vào chương trình hôn lễ của họ · Hướng dẫn Mục vụ Thánh nhạc, số 210 — giáo phận hoặc giáo xứ nên đề ra một chủ trương dứt khoát nhưng uyển chuyển về phần âm nhạc trong lễ cưới, và chủ trương này nên được thông báo sớm cho đôi hôn phối biết như một phần thông thường trong quá trình chuẩn bị, để tránh hiểu lầm và khủng hoảng vào phút cuối · Hướng dẫn Mục vụ Thánh nhạc, số 211 — để chọn và sắp xếp các bài hát trong lễ cưới phải dựa trên ba tiêu chuẩn thẩm định về phụng vụ, mục vụ và âm nhạc, và phải xét đến cả ba vì đó là ba mặt của một phán đoán duy nhất · Hướng dẫn Mục vụ Thánh nhạc, số 211 — nhạc đời, dù có thể nhấn mạnh đến tình yêu đôi lứa dành cho nhau, nhưng không thích hợp trong phụng vụ thánh; những bài hát được chọn hát trong phụng vụ phải thích hợp với diễn tiến của nghi lễ hôn nhân và phải diễn tả niềm tin của Hội Thánh · Hướng dẫn Mục vụ Thánh nhạc, số 212 — những người hát solo có thể hát một mình ở phần Chuẩn bị Lễ phẩm hoặc sau khi Rước lễ, miễn là bài hát và cách hát không lôi kéo sự chú ý đến người hát nhưng giúp cộng đoàn suy niệm những mầu nhiệm thánh đang được cử hành, và không nên lấn át những phần đã trù liệu trong Thánh lễ dành cho cộng đoàn tham gia ca hát · Hướng dẫn Mục vụ Thánh nhạc, số 213 — nếu cử hành Nghi thức Hôn phối trong Thánh lễ thì việc ca hát phải tuân theo những quy luật đã ghi trong sách Nghi thức Hôn phối; đoàn rước đi từ cửa nhà thờ tới bàn thờ với người giúp lễ đi trước, theo sau là linh mục rồi đến những người sắp kết hôn, và đang khi ấy hát Ca Nhập lễ · Hướng dẫn Mục vụ Thánh nhạc, số 214 — khi cử hành Bí tích Hôn phối ngoài Thánh lễ, phụng vụ nên bắt đầu bằng một bài hát hoặc tiếng nhạc cụ đơn tấu hay hoà tấu; sau khi chúc phúc và trao nhẫn cưới có thể hát một bài ca chúc tụng; tuỳ phong tục địa phương và văn hoá gia đình, sau khi trao nhẫn cưới chú rể mở tấm voan che mặt cô dâu và đang khi đó có thể hát một bài ca