Khác đạo
Người đỡ đầu là ai, chọn thế nào?
Nội dung bài
Giáo luật đòi trong mức độ có thể phải có người đỡ đầu, và chỉ cho phép một người nam, một người nữ, hoặc mỗi bên một người. Điều kiện gồm năm điểm: được chỉ định và có ý định chu toàn, tròn 16 tuổi, là người Công giáo đã Thêm sức và đã rước lễ, không bị hình phạt giáo luật, và không phải là cha hoặc mẹ. Người đã rửa tội thuộc cộng đoàn ngoài Công giáo chỉ được nhận cùng với một người đỡ đầu Công giáo và chỉ với tư cách người làm chứng. Nếu không có người đỡ đầu thì ít là phải có một người làm chứng việc rửa tội.
Trong tiếng Việt hay gọi là bố mẹ đỡ đầu, và nhiều người hiểu đây là một vinh dự dành cho người thân thiết nhất. Giáo luật thì mô tả nó theo cách khác hẳn: một vai trò có nghĩa vụ, kèm năm điều kiện phải hội đủ.
Người đỡ đầu phải tròn 16 tuổi, là người Công giáo đã Thêm sức và đã rước lễ, không bị hình phạt giáo luật, và không được là cha mẹ của người chịu phép rửa. Số lượng: một nam, hoặc một nữ, hoặc mỗi bên một người — không nhiều hơn.
Người đỡ đầu làm gì
Điều 872 mô tả hai việc, và việc thứ hai mới là việc dài:
Trong ngày lễ — người đỡ đầu cùng với cha mẹ đem trẻ tới chịu phép rửa; toàn bộ thủ tục xem ở bài rửa tội cho con. Nếu là người lớn chịu phép rửa thì người đỡ đầu giúp họ trong việc khai tâm Kitô giáo — xem rửa tội cho người lớn.
Sau ngày lễ — người đỡ đầu giúp người đã rửa tội sống đời Kitô hữu xứng hợp với bí tích và chu toàn trung thành những nghĩa vụ gắn liền với bí tích ấy.
Vế thứ hai không có thời hạn kết thúc. Đó là lý do luật đòi người đỡ đầu phải có khả năng và ý định chu toàn vai trò — chứ không chỉ có mặt cho đủ mâm.
Chọn mấy người
Điều 873 gọn một câu: một người đỡ đầu nam, hoặc một người đỡ đầu nữ, hoặc mỗi bên một người.
Nghĩa là tối đa hai, và nếu hai thì phải một nam một nữ. Không có chỗ cho ba, bốn người dù gia đình muốn chiều lòng nhiều bên.
Năm điều kiện của điều 874
Để được nhận vai trò đỡ đầu, một người phải:
- Được chỉ định — bởi chính người sắp rửa tội, bởi cha mẹ hoặc người thay thế cha mẹ, hoặc nếu không có những người ấy thì bởi cha sở hay thừa tác viên; và phải có khả năng cùng ý định chu toàn vai trò
- Đã tròn 16 tuổi — trừ khi Giám mục giáo phận đã ấn định tuổi khác, hoặc cha sở xét thấy có lý do chính đáng để chấp nhận ngoại lệ
- Là người Công giáo đã được Thêm sức và đã rước lễ, sống đời sống đức tin xứng hợp với vai trò sắp lãnh nhận
- Không bị một hình phạt giáo luật nào đã tuyên kết hay tuyên bố cách hợp lệ
- Không phải là cha hoặc mẹ của người sắp được rửa tội
Không phải tuổi, mà là đã Thêm sức và đã rước lễ. Rất nhiều người Công giáo trưởng thành chưa lãnh bí tích Thêm sức mà không để ý, cho tới lúc được mời làm đỡ đầu. Vì vậy nên hỏi thẳng người bạn định mời trước khi báo với giáo xứ, để cả hai bên còn xoay xở.
Người ngoài Công giáo đứng ở đâu
Đây là chỗ luật phân biệt rất rõ, và cũng là chỗ hay hiểu nhầm nhất trong gia đình khác đạo.
Điều 874 §2: một người đã rửa tội thuộc một cộng đoàn giáo hội ngoài Công giáo — chẳng hạn anh chị em Tin Lành, Chính Thống giáo — chỉ được nhận cùng với một người đỡ đầu Công giáo, và chỉ với tư cách người làm chứng cho việc rửa tội.
Nói cách khác: họ được đứng đó, tên họ được ghi vào sổ với tư cách người làm chứng, nhưng vai trò đỡ đầu thì thuộc về người Công giáo đi cùng. Đây không phải sự phân biệt cho có — vai trò đỡ đầu gắn với việc giúp người kia sống đời sống đức tin Công giáo, nên luật đòi chính người ấy phải ở trong đức tin đó.
Điều luật này nói về người đã rửa tội ở một cộng đoàn Kitô giáo khác. Người chưa rửa tội thì không thuộc trường hợp §2.
Không tìm được ai đủ điều kiện
Chuyện này xảy ra nhiều hơn người ta tưởng, nhất là với gia đình sống xa quê hoặc trong gia đình khác đạo.
Điều 872 mở đầu bằng mấy chữ đáng để ý: "trong mức độ có thể". Luật muốn có người đỡ đầu, nhưng không đòi bằng mọi giá.
Và điều 875 lo phần còn lại: người ban phép rửa phải lo liệu sao cho, nếu không có người đỡ đầu, thì ít là có một người làm chứng có thể chứng thực việc rửa tội đã được cử hành.
Việc nên làm là trình bày thẳng hoàn cảnh với cha sở thay vì mời cho có một người không đủ điều kiện. Ngài là người xử lý tình huống này thường xuyên.
Đỡ đầu Thêm sức: cùng điều kiện, nên cùng một người
Điều 892 nói người chịu phép Thêm sức, trong mức độ có thể, cũng phải có một người đỡ đầu — người này lo cho họ xử sự như một chứng nhân đích thực của Đức Kitô.
Điều 893 nói hai việc thực tế:
- Điều kiện để làm đỡ đầu Thêm sức chính là các điều kiện ở điều 874 — không có bộ tiêu chuẩn riêng
- Đáng mong ước là chọn chính người đã lãnh nhận vai trò ấy trong bí tích Rửa tội
Vế thứ hai cho thấy cách Hội Thánh nhìn vai trò này: một mối tương quan kéo dài qua các bí tích, chứ không phải một vị trí được phân công lại mỗi lần.
Tên người đỡ đầu ở lại vĩnh viễn
Điều 877 §1 buộc cha sở ghi vào sổ rửa tội: tên người được rửa tội, thừa tác viên, cha mẹ, người đỡ đầu, người làm chứng nếu có, nơi và ngày rửa tội, ngày và nơi sinh. Với bí tích Thêm sức, điều 895 cũng đòi ghi tên người đỡ đầu vào sổ thêm sức.
Nghĩa là tên người bạn mời hôm nay sẽ nằm trong sổ giáo xứ suốt đời người con. Nhiều chục năm sau, khi cháu đi làm hồ sơ cưới, chính cuốn sổ ấy là nơi cấp chứng thư rửa tội.
Đó là lý do đáng cân nhắc kỹ hơn một chút so với cách người ta thường chọn — thường là chọn theo tình thân hoặc theo phép xã giao.
Đừng nhầm với người làm chứng lễ cưới
Hai vai trò này hay bị gọi lẫn trong tiếng Việt, nhưng thuộc hai bí tích khác nhau và có quy định riêng:
| Người đỡ đầu | Người làm chứng lễ cưới | |
|---|---|---|
| Thuộc bí tích | Rửa tội, Thêm sức | Hôn phối |
| Số lượng | Một nam, hoặc một nữ, hoặc mỗi bên một | Xem bài riêng |
| Điều kiện | Năm điểm ở điều 874 | Quy định khác |
Chi tiết vai trò trong lễ cưới xem bài người làm chứng là ai, cần mấy người.
Việc nên làm
Hỏi trước, mời sau. Hỏi người bạn định mời xem họ đã Thêm sức và rước lễ chưa — đây là điều kiện hay vướng nhất.
Nói với giáo xứ sớm. Điều 851 2° buộc người sắp làm đỡ đầu cũng phải được dạy về ý nghĩa bí tích và các nghĩa vụ, nên họ có thể cần dự một buổi gặp.
Chọn người ở gần được. Vai trò này kéo dài sau ngày lễ. Một người thân thiết nhưng ở quá xa sẽ khó làm đúng phần việc mà điều 872 mô tả.
Nội dung trên dẫn theo Bộ Giáo luật 1983, bản chính thức của Toà Thánh. Tuổi tối thiểu có thể được Giám mục giáo phận ấn định khác, và cách xét ngoại lệ thuộc thẩm quyền cha sở — xin đối chiếu với giáo xứ nơi cử hành.
Bộ Giáo luật 1983, điều 872 — trong mức độ có thể, người sắp được rửa tội phải có một người đỡ đầu; người đỡ đầu giúp người lớn trong việc khai tâm Kitô giáo, hoặc cùng với cha mẹ đem trẻ tới chịu phép rửa, và cũng giúp người đã rửa tội sống đời Kitô hữu xứng hợp với bí tích cùng chu toàn trung thành những nghĩa vụ gắn liền với bí tích ấy · Bộ Giáo luật 1983, điều 873 — chỉ có một người đỡ đầu nam, hoặc một người đỡ đầu nữ, hoặc mỗi bên một người · Bộ Giáo luật 1983, điều 874 §1 — để được nhận vai trò đỡ đầu, một người phải được chính người sắp rửa tội hoặc cha mẹ hay người thay thế cha mẹ chỉ định và có khả năng cùng ý định chu toàn vai trò này; đã tròn 16 tuổi trừ khi Giám mục giáo phận ấn định tuổi khác hoặc cha sở xét có lý do chính đáng để chấp nhận ngoại lệ; là người Công giáo đã được Thêm sức và đã rước lễ, sống đời sống đức tin xứng hợp với vai trò sắp lãnh nhận; không bị một hình phạt giáo luật nào đã tuyên kết hay tuyên bố cách hợp lệ; và không phải là cha hoặc mẹ của người sắp được rửa tội · Bộ Giáo luật 1983, điều 874 §2 — một người đã rửa tội thuộc cộng đoàn giáo hội ngoài Công giáo chỉ được nhận cùng với một người đỡ đầu Công giáo, và chỉ với tư cách người làm chứng cho việc rửa tội · Bộ Giáo luật 1983, điều 875 — người ban phép rửa phải lo liệu sao cho, nếu không có người đỡ đầu, thì ít là có một người làm chứng có thể chứng thực việc rửa tội đã được cử hành · Bộ Giáo luật 1983, điều 851 2° — những người sắp lãnh nhận vai trò đỡ đầu phải được dạy đúng đắn về ý nghĩa của bí tích và các nghĩa vụ gắn liền với nó · Bộ Giáo luật 1983, điều 877 §1 — cha sở phải ghi vào sổ rửa tội tên người được rửa tội, có nói tới thừa tác viên, cha mẹ, người đỡ đầu, người làm chứng nếu có, nơi và ngày rửa tội, ngày và nơi sinh · Bộ Giáo luật 1983, điều 892 — trong mức độ có thể, người chịu phép Thêm sức phải có một người đỡ đầu; người này lo cho người đã được thêm sức xử sự như một chứng nhân đích thực của Đức Kitô và trung thành chu toàn các nghĩa vụ gắn liền với bí tích ấy · Bộ Giáo luật 1983, điều 893 — để làm người đỡ đầu Thêm sức phải hội đủ các điều kiện nói ở điều 874, và đáng mong ước là chọn chính người đã lãnh nhận vai trò ấy trong bí tích Rửa tội · Bộ Giáo luật 1983, điều 895 — tên những người được thêm sức, cùng tên thừa tác viên, cha mẹ và người đỡ đầu, nơi và ngày lãnh nhận, phải được ghi vào sổ thêm sức của Toà Giám mục hoặc vào sổ giữ tại văn khố giáo xứ tuỳ quy định