Khác đạo
Người Công giáo có thờ Thần Tài, Thổ Địa không?
Nội dung bài
Không thờ. Đây là chỗ ranh giới rõ nhất trong Thông cáo 1965 của Hội đồng Giám mục Việt Nam: người Công giáo không thi hành và tham dự bất cứ lễ nghi nào biểu lộ lòng phục tùng và sự lệ thuộc của mình đối với một thụ tạo như là đối với Thiên Chúa. Nhưng câu hỏi thật của nhiều gia đình không dừng ở đó, mà là chuyện cụ thể hơn: nhà đang buôn bán, bàn thờ Thần Tài đã có sẵn, con dâu con rể mới theo đạo thì xử sự thế nào. Bài này nói về ranh giới và về cách đi qua giai đoạn chuyển tiếp cho êm.
Đây là câu hỏi của những gia đình buôn bán, và nó thường không đến từ tò mò mà đến từ một tình huống có thật: nhà có tiệm, bàn thờ Thần Tài đặt ở góc cửa đã nhiều năm, giờ con dâu hoặc con rể mới theo đạo.
Không thờ. Đây là chỗ ranh giới rõ nhất: Thông cáo 1965 của Hội đồng Giám mục Việt Nam nêu người Công giáo không thi hành và tham dự bất cứ lễ nghi nào biểu lộ lòng phục tùng và sự lệ thuộc của mình đối với một thụ tạo như là đối với Thiên Chúa. Nhưng bàn thờ gia tiên thì khác hẳn — việc trưng hoa đèn, tổ chức ngày kỵ giỗ được xếp vào nhóm thế tục và được tham dự cách chủ động.
Hai loại bàn thờ, hai chuyện khác nhau
Nhiều cuộc tranh luận trong gia đình kéo dài chỉ vì gộp hai thứ này làm một. Thông cáo 1965 tách chúng ra rất rõ, bằng hai điểm liền nhau.
Điểm 1 — nhóm được làm. Những cử chỉ có ý nghĩa thế tục rõ ràng để tỏ lòng hiếu thảo, tôn kính hoặc tưởng niệm tổ tiên — treo ảnh, hình, dựng tượng, nghiêng mình bái kính, trưng hoa đèn, tổ chức ngày kỵ, giỗ — thì được thi hành và tham dự cách chủ động.
Điểm 2 — nhóm không làm. Bất cứ lễ nghi nào biểu lộ lòng phục tùng và sự lệ thuộc của mình đối với một thụ tạo như là đối với Thiên Chúa.
Đặt hai điểm cạnh nhau thì ranh giới hiện ra: không nằm ở việc có bàn thờ hay không, có thắp hương hay không, mà nằm ở việc mình đang tưởng nhớ hay đang tôn thờ.
| Bàn thờ gia tiên | Thờ Thần Tài, Thổ Địa | |
|---|---|---|
| Ý nghĩa | Tưởng nhớ, hiếu kính ông bà | Cầu tài lộc, may mắn từ thần linh |
| Hướng của việc làm | Nhớ về người đã khuất | Xin ơn từ một đấng |
| Thông cáo 1965 xếp vào | Nhóm thế tục — được làm | Nhóm tôn thờ thụ tạo — không làm |
Bài bàn thờ gia tiên ngày cưới nói kỹ phần bên trái của bảng này.
Khi bàn thờ ấy đã có sẵn trong nhà
Đây mới là câu hỏi thật, và nó không có lời giải bằng một câu.
Điều đầu tiên cần nói rõ: bàn thờ ấy là của gia đình, thuộc quyền quyết định của chủ nhà. Người mới về làm dâu làm rể không phải là người dẹp nó đi, và cũng không nên đặt việc ấy thành điều kiện. Phần thuộc về bạn là phần của chính bạn: bạn không thực hiện việc cúng khấn ấy.
Trong thực tế, cách đi êm nhất thường là:
- Làm rõ phần của mình trước — bạn không cúng, nhưng bạn vẫn phụ dọn dẹp, vẫn lo tiệc, vẫn có mặt đầy đủ trong mọi việc chung của nhà.
- Không biến nó thành cuộc tranh luận đúng sai. Đức tin không lan bằng tranh cãi, và một cuộc tranh cãi thắng được thường làm hỏng quan hệ lâu hơn là nó giải quyết được.
- Hỏi cha xứ theo hoàn cảnh cụ thể của nhà mình. Mỗi nhà mỗi khác, và các ngài quen xử lý những giai đoạn chuyển tiếp thế này hơn ta tưởng.
Người Công giáo làm ăn thì cầu gì
Đức tin Công giáo không coi việc làm ăn buôn bán là điều xấu, cũng không coi mong muốn thịnh vượng là điều đáng ngại. Khác biệt nằm ở chỗ tìm sự thịnh vượng ấy ở đâu: qua công việc lương thiện và lời cầu nguyện dâng lên Thiên Chúa, chứ không qua việc cúng bái thần linh để đổi lấy may mắn.
Trong thực tế, các gia đình Công giáo buôn bán vẫn có những việc quen thuộc của mình: xin thánh lễ đầu năm, xin cha đến làm phép cửa hàng hay nơi kinh doanh, đặt ảnh tượng trong nhà. Đó là những việc cùng đáp ứng một nhu cầu rất người — mong được che chở — nhưng hướng về một Đấng khác.
Ranh giới cho việc của người khác
Bạn được mời dự khai trương, tân gia, cúng đầu năm ở nhà bạn bè hay đối tác. Nguyên tắc vẫn là điều Thông cáo 1965 đã nêu: khi có phần nghi lễ mà bạn không tham dự được thì hiện diện cách thụ động — có mặt, giữ thái độ tôn trọng, nhưng không làm theo.
Và nếu có ai hỏi tới, Thông cáo cho bạn cách xử sự: giải thích chủ ý của mình một cách khéo léo, hợp cảnh, hợp thời. Không phải tuyên bố, không phải im lặng chịu đựng — một câu ngắn đúng lúc là đủ.
Điều đáng nhớ
Câu trả lời cho tiêu đề là "không", nhưng phần quan trọng hơn nằm ở chỗ: không thờ Thần Tài không có nghĩa là bỏ nếp nhà. Bàn thờ ông bà vẫn giữ, ngày giỗ vẫn làm, tiệc tùng vẫn dự, gia đình vẫn là gia đình.
Nếu bên nhà đang lo rằng theo đạo là đảo lộn hết mọi thứ trong nhà, thì bảng phân biệt ở trên là thứ đáng đưa ra — kèm theo bài gia đình phản đối cưới khác đạo cho phần nói chuyện với từng bên.
- Thông cáo của Hội đồng Giám mục Việt Nam về việc tôn kính tổ tiên, Đà Lạt ngày 14.6.1965, phần II — nền của Thông cáo là việc Toà Thánh, qua Bộ Truyền Giáo ngày 20.10.1964, chấp thuận áp dụng cho giáo dân Việt Nam huấn thị Plane compertum est ban hành ngày 08.12.1939 (hdgmvietnam.com)
- Thông cáo 1965, phần II điểm 1 — những cử chỉ, thái độ và nghi lễ tự nó hoặc do hoàn cảnh có một ý nghĩa thế tục rõ ràng là để tỏ tinh thần ái quốc, lòng hiếu thảo, tôn kính hoặc tưởng niệm tổ tiên và các bậc anh hùng liệt sĩ, như treo ảnh, hình, dựng tượng, nghiêng mình bái kính, trưng hoa đèn, tổ chức ngày kỵ, giỗ, thì được thi hành và tham dự cách chủ động
- Thông cáo 1965, phần II điểm 2 — các việc làm có tính cách tôn giáo không phù hợp với giáo lý Công giáo, như bất cứ lễ nghi nào biểu lộ lòng phục tùng và sự lệ thuộc của mình đối với một thụ tạo nào như là đối với Thiên Chúa, hay những việc dị đoan rõ rệt như đốt vàng mã, hoặc cử hành ở những nơi dành riêng cho việc tế tự, thì giáo hữu không được thi hành và tham dự; trong trường hợp bất đắc dĩ, chỉ được hiện diện một cách thụ động
- Thông cáo 1965, phần II điểm 3 — đối với những việc mà không rõ là thế tục hay tôn giáo, nếu theo dư luận dân chúng địa phương không coi như sự tuyên xưng tín ngưỡng của một tôn giáo ngoài Kitô giáo, mà chỉ biểu lộ một tâm tình tự nhiên, thì được coi như không trái với đức tin Công giáo, nên được thi hành và tham dự; trong trường hợp chưa hết nghi nan thì có thể hành động theo tiếng lương tâm lúc ấy, nếu cần thì giải thích chủ ý của mình một cách khéo léo, hợp cảnh, hợp thời
- Hướng dẫn việc Tôn kính Tổ tiên — Uỷ ban Văn hoá và Uỷ ban Giáo lý Đức tin trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam, công bố ngày 07/10/2025 tại Đại hội Hội đồng Giám mục Việt Nam lần thứ XVI, Toà Giám mục Đà Lạt (hdgmvietnam.com)