Người Công giáo giỗ ngày âm hay ngày dương?

Câu hỏi này hay xuất hiện khi trong họ có người nói "bên đạo phải giỗ ngày dương", còn người khác lại quả quyết ngược lại. Cả hai đều đang nói theo thói quen của nhà mình.

Vì sao không có quy định

Thông cáo của Hội đồng Giám mục Việt Nam ngày 14/6/1965 liệt kê những việc được làm cách chủ động, và ngày giỗ nằm ngay trong danh sách ấy:

Những cử chỉ, thái độ và nghi lễ tự nó hoặc do hoàn cảnh có một ý nghĩa thế tục rõ ràng là để tỏ tinh thần ái quốc, lòng hiếu thảo, tôn kính hoặc tưởng niệm tổ tiên và các bậc anh hùng liệt sĩ — như treo ảnh, hình, dựng tượng, nghiêng mình bái kính, trưng hoa đèn, tổ chức ngày kỵ, giỗ… — thì được thi hành và tham dự cách chủ động.

Điểm mấu chốt là ba chữ ý nghĩa thế tục. Khi Giáo hội nhìn ngày giỗ như một tập tục hiếu kính của dân tộc chứ không phải một nghi lễ tôn giáo, thì Giáo hội cũng không đặt luật cho cách tính ngày của tập tục ấy — cũng như không đặt luật cho việc bày mấy món trên mâm cơm.

Lịch âm, về phần mình, chỉ là một cách tính thời gian. Nó không phải một tín ngưỡng, nên dùng nó không có gì phải bận tâm.

Trong thực tế, mỗi nhà một lối

Cả ba đều dùng được, và cách thứ ba phổ biến hơn người ta tưởng — nhất là với các gia đình có con cháu đi làm xa hoặc ở nước ngoài. Việc dời ngày họp mặt không làm mất ý nghĩa gì, vì thánh lễ cầu cho người quá cố xin vào ngày nào cũng được.

Khi hai bên nội ngoại tính khác nhau

Đây là chỗ hay sinh chuyện, và cách gỡ thường đơn giản hơn cuộc tranh luận: mỗi bên giữ nếp của bên ấy. Không có bên nào đúng hơn bên nào, vì không có văn bản nào phân xử.

Nếu muốn gọn cho gia đình trẻ, hãy chọn ngày nào thuận cho việc tụ họp rồi xin lễ vào ngày đó, và nói trước với hai bên rằng đây là chọn cho tiện chứ không phải bỏ nếp nhà ai. Nói trước một câu thường đỡ hơn giải thích về sau mười câu.

Điều Giáo hội thật sự quan tâm

Không phải quyển lịch, mà là ba việc mà Hướng dẫn việc Tôn kính Tổ tiên — văn kiện Hội đồng Giám mục Việt Nam công bố ngày 7/10/2025 — nêu ra: tham dự thánh lễ cầu hồn, đọc kinh, và làm việc thiện để chuyển cầu cho linh hồn người quá cố. Cùng với đó là những phong tục vẫn giữ được: dâng hương, bày bàn thờ gia tiên với hoa và nến, bữa cơm sum họp gia đình.

Chi tiết phần này nằm ở bài người Công giáo có cúng giỗ không.

Nếu không còn nhớ ngày chính xác

Chuyện này xảy ra với những gia đình có người mất đã lâu, hoặc giấy tờ thất lạc qua nhiều đợt di chuyển. Cách xử lý là chọn một ngày cố định rồi giữ đều đặn — vì điều làm nên ngày giỗ là việc tưởng nhớ có thật, không phải độ chính xác của ngày tháng.

Nhiều gia đình chọn mùng 2 tháng 11, lễ Các đẳng Linh hồn, hoặc một ngày trong tháng 11. Phụng vụ dành riêng ngày ấy và cả tháng ấy để tưởng nhớ mọi người đã qua đời bằng việc dâng thánh lễ, cầu nguyện, sum họp gia đình, sửa sang và thăm viếng mộ phần — nên đặt ngày giỗ vào đó là đi đúng nhịp của Giáo hội.