Khác đạo
Người Công giáo có được vào chùa không?
Nội dung bài
Vào chùa để thăm viếng, vãn cảnh, đưa tiễn người thân hay dự đám tang của bạn bè thì không có gì ngăn cấm. Ranh giới mà Hội đồng Giám mục Việt Nam đặt ra nằm ở chỗ khác: người Công giáo không thi hành và tham dự những lễ nghi biểu lộ lòng phục tùng và sự lệ thuộc của mình đối với một thụ tạo như đối với Thiên Chúa, và với các nghi lễ cử hành ở nơi dành riêng cho việc tế tự thì trong trường hợp bất đắc dĩ chỉ hiện diện cách thụ động. Bài này giải thích ranh giới ấy bằng các tình huống thật hay gặp trong gia đình khác đạo.
Câu này thường được hỏi rất khẽ, vì người hỏi sợ hỏi ra là sai. Thực tế nó có câu trả lời rõ ràng, và câu trả lời ấy dễ chịu hơn nhiều người tưởng.
Vào chùa thì được — thăm viếng, vãn cảnh, dự đám tang, đi cùng gia đình. Không văn bản nào cấm điều đó. Ranh giới mà Hội đồng Giám mục Việt Nam đặt ra nằm ở việc tham dự nghi lễ tế tự: người Công giáo không tham dự những lễ nghi biểu lộ lòng phục tùng đối với một thụ tạo như đối với Thiên Chúa, và trong trường hợp bất đắc dĩ thì chỉ hiện diện cách thụ động.
Ranh giới không nằm ở cửa chùa
Thông cáo của Hội đồng Giám mục Việt Nam ngày 14/6/1965 không nói về việc bước chân vào đâu. Nó nói về việc mình làm và ý nghĩa của việc ấy. Nguyên văn đoạn quan trọng nhất:
Các việc làm có tính cách tôn giáo không phù hợp với giáo lý Công giáo — như bất cứ lễ nghi nào biểu lộ lòng phục tùng và sự lệ thuộc của mình đối với một thụ tạo nào như là đối với Thiên Chúa — hay những việc dị đoan rõ rệt, hoặc cử hành ở những nơi dành riêng cho việc tế tự, thì giáo hữu không được thi hành và tham dự. Trong trường hợp bất đắc dĩ, chỉ được hiện diện một cách thụ động.
Đọc kỹ thì thấy điều bị giới hạn là thi hành và tham dự nghi lễ tế tự, còn việc có mặt thì văn bản mở sẵn lối: hiện diện một cách thụ động.
Và ở đoạn trước đó, chính Thông cáo dẫn lại tinh thần Công đồng Vaticanô II: Giáo hội khuyên con cái mình, tuy vẫn giữ đức tin Công giáo tuyền vẹn, hãy nhìn nhận và phát triển những giá trị thiêng liêng, luân lý, văn hoá gặp được nơi các tôn giáo khác. Nghĩa là thái độ nền không phải là né tránh, mà là tôn trọng.
Hiện diện cách thụ động là thế nào
Nói cho dễ hình dung: có mặt, kính cẩn, nhưng không làm theo phần nghi lễ tế tự.
| Việc | Làm được |
|---|---|
| Vào chùa thăm viếng, vãn cảnh, tìm hiểu | Được |
| Đi cùng gia đình, đưa đón người thân | Được |
| Dự đám tang tổ chức ở chùa, chia buồn với gia quyến | Được |
| Thắp hương, vái trước hương án người quá cố để tưởng nhớ | Được — cử chỉ hiếu kính |
| Đứng nghiêm trang, giữ im lặng khi nhà chùa cử hành nghi lễ | Được — đây chính là hiện diện thụ động |
| Đọc theo, làm theo các nghi thức tế tự | Không |
| Cúng khấn xin ơn như xin với đấng ban ơn | Không |
Cột bên phải không phải là danh sách cấm đoán để bạn lo lắng, mà là một ranh giới duy nhất: ý nghĩa tôn thờ. Mọi thứ nằm ngoài ý nghĩa ấy đều là chuyện tình nghĩa và lịch sự bình thường.
Khi không rõ đó là việc thế tục hay tôn giáo
Đây là tình huống hay gặp nhất, và Thông cáo 1965 có hẳn một nguyên tắc cho nó:
Nếu những hành vi đó, theo dư luận dân chúng địa phương không coi như sự tuyên xưng tín ngưỡng của một tôn giáo ngoài Kitô giáo, mà chỉ biểu lộ một tâm tình tự nhiên, thì được coi như không trái với đức tin Công giáo, nên được thi hành và tham dự.
Và nếu vẫn còn phân vân:
Trong trường hợp chưa hết nghi nan, thì có thể hành động theo tiếng lương tâm lúc ấy; nếu cần, thì phải giải thích chủ ý của mình một cách khéo léo, hợp cảnh, hợp thời.
Hai chữ khéo léo, hợp cảnh, hợp thời đáng nhớ. Văn bản không đòi bạn tuyên bố lập trường giữa đám đông, cũng không đòi bạn im lặng chịu đựng. Nó cho bạn quyền chọn thời điểm và cách nói.
Ba tình huống thật trong gia đình khác đạo
Đám tang bên nhà chồng, nhà vợ tổ chức ở chùa. Bạn đến, chia buồn, thắp hương tưởng nhớ, ở lại phụ giúp. Lúc sư thầy cử hành nghi lễ thì bạn đứng nghiêm trang. Không ai đòi hỏi hơn thế, và cũng không ai để ý hơn thế.
Rằm, mùng một cả nhà đi lễ chùa. Bạn đưa đón, đi cùng, đợi ở sân. Việc này giữ được sự gắn bó của gia đình mà không đụng gì tới đức tin của bạn.
Được mời cúng khấn xin lộc. Đây là chỗ bạn dừng, và dừng nhẹ nhàng — nhận hương để thắp tưởng nhớ, còn phần khấn xin thì để người khác làm. Nếu ai hỏi, một câu giải thích ngắn về việc bên đạo cầu nguyện theo cách khác thường đủ, và thường được đón nhận tử tế hơn ta lo.
Không phải việc vào chùa, mà là xử lý ngay giữa buổi lễ. Nói trước với người bạn đời và với gia đình vào lúc bình thường thì mọi người đều có thời gian hiểu. Còn từ chối đột ngột khi mọi người đang đứng quanh hương án thì dễ bị hiểu thành thiếu tôn trọng, dù bạn không hề có ý ấy. Bài vợ chồng khác đạo sống với nhau thế nào bàn thêm những chỗ va chạm kiểu này.
Điều đáng nhớ
Giữ đức tin không có nghĩa là đứng ngoài đời sống của gia đình mình. Thông cáo 1965 được viết ra chính vì mục đích ấy: để người Công giáo Việt Nam sống trọn đạo hiếu và nếp nhà mà không phải đánh đổi đức tin.
Việc bạn vẫn đi cùng, vẫn có mặt, vẫn chia sẻ vui buồn với gia đình bên kia — đó không phải là nhân nhượng, đó là điều Giáo hội mong. Xem thêm người Công giáo có cúng giỗ không cho phần giỗ chạp. Cùng lối phân định ấy trả lời câu có được tập yoga, ngồi thiền không.
- Thông cáo của Hội đồng Giám mục Việt Nam về việc tôn kính tổ tiên, Đà Lạt ngày 14.6.1965, phần II — nền của Thông cáo là việc Toà Thánh, qua Bộ Truyền Giáo ngày 20.10.1964, chấp thuận áp dụng cho giáo dân Việt Nam huấn thị Plane compertum est ban hành ngày 08.12.1939 (hdgmvietnam.com)
- Thông cáo 1965, phần II điểm 2 — các việc làm có tính cách tôn giáo không phù hợp với giáo lý Công giáo, như bất cứ lễ nghi nào biểu lộ lòng phục tùng và sự lệ thuộc của mình đối với một thụ tạo nào như là đối với Thiên Chúa, hay những việc dị đoan rõ rệt như đốt vàng mã, hoặc cử hành ở những nơi dành riêng cho việc tế tự, thì giáo hữu không được thi hành và tham dự; trong trường hợp bất đắc dĩ, chỉ được hiện diện một cách thụ động
- Thông cáo 1965, phần II điểm 3 — đối với những việc mà không rõ là thế tục hay tôn giáo, nếu theo dư luận dân chúng địa phương không coi như sự tuyên xưng tín ngưỡng của một tôn giáo ngoài Kitô giáo, mà chỉ biểu lộ một tâm tình tự nhiên, thì được coi như không trái với đức tin Công giáo, nên được thi hành và tham dự; trong trường hợp chưa hết nghi nan thì có thể hành động theo tiếng lương tâm lúc ấy, nếu cần thì giải thích chủ ý của mình một cách khéo léo, hợp cảnh, hợp thời
- Hướng dẫn việc Tôn kính Tổ tiên — Uỷ ban Văn hoá và Uỷ ban Giáo lý Đức tin trực thuộc Hội đồng Giám mục Việt Nam, công bố ngày 07/10/2025 tại Đại hội Hội đồng Giám mục Việt Nam lần thứ XVI, Toà Giám mục Đà Lạt (hdgmvietnam.com)