Giáo lý
Bí tích Thêm sức là gì, ai ban và ban thế nào?
Nội dung bài
Thêm sức làm cho người đã rửa tội nên mạnh mẽ, buộc họ chặt chẽ hơn phải làm chứng cho Đức Kitô, in ấn tích và gắn bó họ hoàn hảo hơn với Hội Thánh. Nghi thức cốt yếu là xức dầu thánh trên trán, làm cùng với việc đặt tay và đọc lời quy định. Dầu thánh phải do một giám mục thánh hiến, cả khi linh mục ban bí tích. Thừa tác viên thông thường là giám mục. Vì in ấn tích nên bí tích này không thể lặp lại, chỉ lãnh một lần trong đời. Rửa tội, Thêm sức và Thánh Thể là ba bí tích khai tâm, thiếu một thì việc khai tâm còn dở dang.
Ai làm hồ sơ cưới nhà thờ cũng gặp chữ thêm sức ít nhất một lần — trong danh mục giấy tờ, trong điều kiện chọn người đỡ đầu, trong sổ gia đình Công giáo. Nhưng gặp thì gặp vậy, còn hỏi bí tích ấy rốt cuộc là gì thì nhiều người không trả lời được.
Bài này giải thích, dẫn theo đúng Bộ Giáo luật và Sách Giáo lý.
Thêm sức là bí tích thứ hai trong ba bí tích khai tâm — sau Rửa tội, trước Thánh Thể. Ban bằng việc xức dầu thánh trên trán, làm cùng với đặt tay. Vì in ấn tích nên chỉ lãnh một lần trong đời.
Bí tích ấy làm gì
Điều 879 gói cả bốn việc vào một câu, và câu ấy đáng đọc chậm:
Bí tích Thêm sức làm cho những người đã rửa tội nên mạnh mẽ và buộc họ chặt chẽ hơn phải làm chứng cho Đức Kitô bằng lời nói và việc làm, cũng như phải truyền bá và bảo vệ đức tin. Bí tích này in ấn tích, làm cho họ nên phong phú nhờ ơn Chúa Thánh Thần, và gắn bó họ hoàn hảo hơn với Hội Thánh.
Chỗ nhiều người bỏ sót là chữ buộc. Thêm sức không chỉ là nhận thêm ơn — nó đặt lên vai người lãnh nhận một bổn phận, và bổn phận ấy là làm chứng.
Sách Giáo lý số 1303 kể chi tiết hơn năm hiệu quả: bén rễ sâu hơn vào ơn làm nghĩa tử, kết hợp chặt hơn với Đức Kitô, gia tăng các ơn Chúa Thánh Thần, làm mối dây với Hội Thánh nên hoàn hảo hơn, và ban sức mạnh để tuyên xưng danh Đức Kitô cách can đảm, không bao giờ hổ thẹn vì thập giá.
Nghi thức: xức dầu trên trán, cùng với đặt tay
Điều 880 §1 mô tả gọn ba yếu tố phải có cùng lúc:
- Xức dầu thánh trên trán
- Làm cùng với việc đặt tay
- Kèm những lời quy định trong sách phụng vụ đã phê chuẩn
Lời ấy, theo Sách Giáo lý số 1300, là: "Hãy lãnh nhận ấn tín ơn Chúa Thánh Thần."
Trước đó, số 1299 mô tả cử chỉ mở đầu: giám mục giang tay trên toàn thể nhóm người chịu thêm sức. Từ thời các Tông đồ, cử chỉ ấy có nghĩa là ban Thần Khí. Và số 1298 cho biết khi Thêm sức cử hành tách khỏi Rửa tội, phụng vụ mở đầu bằng việc lặp lại lời hứa khi chịu phép rửa — để thấy rõ Thêm sức nối tiếp Rửa tội chứ không phải một chuyện riêng.
Nghi thức kết thúc bằng dấu bình an, biểu thị hiệp thông với giám mục và với toàn thể tín hữu (số 1301).
Là dầu thánh, tiếng Latinh gọi là chrisma. Điều 880 §2 đặt một quy định đáng chú ý: dầu này phải do một giám mục thánh hiến, ngay cả khi người ban bí tích chỉ là linh mục.
Sách Giáo lý số 1297 cho biết việc thánh hiến ấy diễn ra trong Thánh lễ làm phép dầu ngày Thứ Năm Tuần Thánh, khi giám mục thánh hiến dầu cho cả giáo phận. Nghĩa là dù linh mục nào ban bí tích, dầu trong tay ngài vẫn đến từ giám mục.
Ai ban — và vì sao thường là giám mục
Điều 882 nói thừa tác viên thông thường là giám mục. Nhưng luật không dừng ở đó: linh mục có năng quyền theo luật phổ quát hoặc được nhà chức trách uỷ nhiệm thì cũng ban thành sự.
Điều 883 liệt kê ba trường hợp linh mục có năng quyền sẵn theo luật, không cần xin:
- Người tương đương giám mục giáo phận, trong ranh giới quyền tài phán của mình
- Linh mục rửa tội cho người không còn là nhi đồng, hoặc nhận một người đã rửa tội vào hiệp thông trọn vẹn với Hội Thánh Công giáo — do chức vụ hoặc do uỷ nhiệm của giám mục giáo phận
- Với người đang nguy tử: cha sở, và thật ra là bất cứ linh mục nào
Trường hợp thứ hai chính là điều xảy ra khi một người lớn theo đạo: cha xứ rửa tội cho họ thì đồng thời có năng quyền thêm sức cho họ ngay trong buổi ấy.
Còn vì sao Tây phương giữ thói quen để giám mục ban? Sách Giáo lý số 1290 giải thích bằng lịch sử: mấy thế kỷ đầu, Thêm sức và Rửa tội là một cử hành duy nhất. Về sau, việc rửa tội trẻ em diễn ra quanh năm, giáo xứ nông thôn tăng lên và giáo phận mở rộng khiến giám mục không thể có mặt mọi lần. Tây phương chọn cách tách hai bí tích về thời gian để giữ phần hoàn tất cho giám mục; Đông phương chọn cách giữ nguyên một buổi và để linh mục ban.
Hai lối làm khác nhau, mỗi lối nhấn một điều: Đông phương nhấn sự duy nhất của việc khai tâm, Tây phương nhấn mối dây với giám mục như người bảo đảm sự hiệp nhất và nguồn gốc tông truyền (số 1292).
Vì sao chỉ một lần trong đời
Đây là câu hỏi nhiều người tìm, và câu trả lời nằm ở điều 845 §1: rửa tội, thêm sức và truyền chức in ấn tích, nên không thể lặp lại.
Sách Giáo lý số 1304 nói rõ ấn tích ấy là dấu thiêng liêng không thể xoá. Số 1305 thêm một ý ít ai để ý: ấn tích ấy kiện toàn chức tư tế cộng đồng đã nhận khi rửa tội, và người được thêm sức nhận quyền tuyên xưng đức tin cách công khai và như thể chính thức.
Luật cũng lường trước trường hợp khó: điều 845 §2 nói nếu sau khi điều tra cẩn thận mà vẫn còn nghi ngờ hợp lý không biết đã lãnh nhận thật sự hay thành sự chưa, thì ban có điều kiện.
Chỗ này liên quan gì tới đám cưới của bạn
Ba chỗ, rất cụ thể:
Hồ sơ hôn phối thường đòi cả chứng thư rửa tội lẫn chứng thư thêm sức. Hai giấy này lấy từ hai cuốn sổ khác nhau và ở hai nơi khác nhau — xem xin chứng thư rửa tội ở đâu, phần cuối bài nói riêng về chứng thư thêm sức.
Người đỡ đầu — dù đỡ đầu rửa tội hay đỡ đầu thêm sức — đều phải là người đã thêm sức. Xem người đỡ đầu là ai.
Bên theo đạo để cưới thì lãnh cả ba bí tích khai tâm trong cùng một buổi, theo điều 866. Xem rửa tội cho người lớn.
Còn nếu bạn đang thắc mắc mình phải bao nhiêu tuổi mới được thêm sức, hoặc con mình khi nào thì tới lượt, xem bài thêm sức bao nhiêu tuổi.
Nội dung trên dẫn theo Bộ Giáo luật 1983 và Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, bản chính thức của Toà Thánh. Lịch ban Thêm sức, cách ghi danh và chương trình chuẩn bị thì mỗi giáo phận mỗi khác — hỏi trực tiếp giáo xứ nơi bạn sinh hoạt.
Bộ Giáo luật 1983, điều 879 — bí tích Thêm sức làm cho những người đã được rửa tội nên mạnh mẽ và buộc họ chặt chẽ hơn phải làm chứng cho Đức Kitô bằng lời nói và việc làm, cũng như phải truyền bá và bảo vệ đức tin; bí tích này in ấn tích, làm cho người đã rửa tội đang tiến bước trên đường khai tâm Kitô giáo nên phong phú nhờ ơn Chúa Thánh Thần, và gắn bó họ hoàn hảo hơn với Hội Thánh · Bộ Giáo luật 1983, điều 880 §1 — bí tích Thêm sức được ban bằng việc xức dầu thánh trên trán, làm cùng với việc đặt tay và qua những lời được quy định trong các sách phụng vụ đã được phê chuẩn · Bộ Giáo luật 1983, điều 880 §2 — dầu thánh dùng trong bí tích Thêm sức phải do một giám mục thánh hiến, ngay cả khi một linh mục ban bí tích ấy · Bộ Giáo luật 1983, điều 881 — nên cử hành bí tích Thêm sức trong nhà thờ và trong Thánh lễ; tuy nhiên vì lý do chính đáng và hợp lý, có thể cử hành ngoài Thánh lễ và tại bất cứ nơi xứng hợp nào · Bộ Giáo luật 1983, điều 882 — thừa tác viên thông thường của bí tích Thêm sức là giám mục; linh mục nào có năng quyền ấy do luật phổ quát hoặc do sự uỷ nhiệm đặc biệt của nhà chức trách có thẩm quyền thì cũng ban bí tích này cách thành sự · Bộ Giáo luật 1983, điều 883 — có năng quyền ban Thêm sức do chính luật: người tương đương với giám mục giáo phận trong ranh giới quyền tài phán của mình; linh mục do chức vụ hoặc do uỷ nhiệm của giám mục giáo phận mà rửa tội cho người không còn là nhi đồng hoặc nhận một người đã rửa tội vào hiệp thông trọn vẹn với Hội Thánh Công giáo; và đối với người đang nguy tử thì cha sở, thật ra là bất cứ linh mục nào · Bộ Giáo luật 1983, điều 884 §1 — giám mục giáo phận phải đích thân ban bí tích Thêm sức hoặc lo liệu để một giám mục khác ban; nếu cần thiết, ngài có thể ban năng quyền cho một hoặc nhiều linh mục nhất định · Bộ Giáo luật 1983, điều 885 §1 — giám mục giáo phận buộc phải lo liệu để bí tích Thêm sức được ban cho những người xin cách thích đáng và hợp lý · Bộ Giáo luật 1983, điều 842 §2 — các bí tích rửa tội, thêm sức và Thánh Thể liên kết với nhau tới mức cả ba đều cần thiết để việc khai tâm Kitô giáo được trọn vẹn · Bộ Giáo luật 1983, điều 845 §1 — vì các bí tích rửa tội, thêm sức và truyền chức in ấn tích, nên không thể lặp lại · Bộ Giáo luật 1983, điều 866 — trừ khi có lý do nghiêm trọng ngược lại, người lớn chịu phép rửa phải được thêm sức ngay sau khi rửa tội và tham dự cử hành Thánh Thể, kể cả bằng việc rước lễ · Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1288 — từ thời các Tông đồ, thi hành ý muốn của Đức Kitô, các ngài đặt tay trên những người mới chịu phép rửa để trao ban ơn Thần Khí hoàn tất ơn Rửa tội; truyền thống Công giáo nhận việc đặt tay ấy là nguồn gốc của bí tích Thêm sức, bí tích kéo dài ơn Lễ Ngũ Tuần trong Hội Thánh · Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1289 — rất sớm, để diễn tả rõ hơn ơn Chúa Thánh Thần, người ta thêm việc xức dầu thơm vào việc đặt tay; chữ Kitô hữu nghĩa là người được xức dầu, phát xuất từ chính danh hiệu Đức Kitô · Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1290 — trong những thế kỷ đầu, Thêm sức thường làm thành một cử hành duy nhất với Rửa tội; ở Tây phương, ước muốn dành phần hoàn tất Rửa tội cho giám mục đã khiến hai bí tích tách nhau về thời gian · Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1297 — chính giám mục thánh hiến dầu thánh cho cả giáo phận trong Thánh lễ làm phép dầu ngày Thứ Năm Tuần Thánh · Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1300 — nghi thức cốt yếu của bí tích là xức dầu thánh trên trán, làm cùng với việc đặt tay, kèm theo lời: Hãy lãnh nhận ấn tín ơn Chúa Thánh Thần · Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1303 — Thêm sức làm gia tăng và đào sâu ơn Rửa tội: bén rễ sâu hơn vào ơn làm nghĩa tử, kết hợp chặt chẽ hơn với Đức Kitô, gia tăng các ơn Chúa Thánh Thần, làm cho mối dây với Hội Thánh nên hoàn hảo hơn, và ban sức mạnh đặc biệt để loan truyền và bảo vệ đức tin · Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1304 — như Rửa tội mà nó kiện toàn, Thêm sức chỉ được ban một lần, vì cũng in vào linh hồn một dấu thiêng liêng không thể xoá · Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1306 — mọi người đã rửa tội mà chưa thêm sức thì có thể và nên lãnh nhận bí tích Thêm sức; thiếu Thêm sức và Thánh Thể, Rửa tội vẫn thành sự và hữu hiệu nhưng việc khai tâm Kitô giáo còn dở dang