Anh em họ có được cưới nhau không? Cách tính đời bên đạo

Hai cách đếm khác nhau, đừng lẫn

Người nhà thường hỏi "mấy đời rồi", còn hồ sơ ở nhà thờ hỏi "bậc mấy". Đó là hai thước đo khác nhau, nên cùng một cặp có thể nghe hai con số mà không ai nói sai.

Bên đạo đếm bậc. Điều 108 Bộ Giáo luật 1983 nói huyết tộc được tính theo dòng và theo bậc: ở dòng thẳng, có bao nhiêu thế hệ thì bấy nhiêu bậc, không tính tổ tiên chung; ở dòng bàng hệ, đếm số người của cả hai nhánh cộng lại, cũng không tính tổ tiên chung.

Đếm thử cho dễ hình dung:

Bên đời đếm đời. Khoản 18 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 định nghĩa: những người có họ trong phạm vi ba đời là những người cùng một gốc sinh ra, gồm cha mẹ là đời thứ nhất; anh, chị, em cùng cha mẹ, cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha là đời thứ hai; anh, chị, em con chú, con bác, con cô, con cậu, con dì là đời thứ ba.

Bên đạo: ngăn trở tới hết bậc bốn

Điều 1091 §2 nói hôn nhân vô hiệu ở dòng bàng hệ cho tới hết bậc bốn. Anh em con chú con bác nằm đúng ở bậc bốn, nên có ngăn trở; từ bậc năm trở đi thì không còn.

Ở dòng thẳng — ông bà với cháu, cha mẹ với con — thì §1 nói vô hiệu ở mọi bậc, không có ngoại lệ nào.

Điều 1091 §4 thêm một câu đáng nhớ: không bao giờ được phép cưới khi còn nghi ngờ hai người có họ máu ở bất cứ bậc nào của dòng thẳng, hoặc ở bậc hai dòng bàng hệ. Nghi ngờ thôi đã đủ để dừng lại mà tra cho rõ, chứ không phải cứ không chắc thì cho qua.

Miễn chuẩn được không

Được, với bậc bốn. Điều 1078 §1 cho Đấng Bản quyền địa phương — với hầu hết mọi người là Giám mục giáo phận — miễn chuẩn các ngăn trở thuộc luật Hội Thánh, trừ những ngăn trở dành riêng cho Toà Thánh.

Nhưng §3 của chính điều ấy đóng hẳn hai cửa: không bao giờ miễn chuẩn ngăn trở huyết tộc ở dòng thẳng, và ở bậc hai dòng bàng hệ — tức anh chị em ruột.

Còn họ bên vợ, bên chồng thì sao

Đó là hôn thuộc, không phải huyết tộc — hai chuyện khác nhau. Điều 1092 nói hôn thuộc ở dòng thẳng, bất cứ bậc nào, đều làm hôn nhân vô hiệu: cha chồng với con dâu, mẹ vợ với con rể là những cặp rơi vào đây. Khoản 2 Điều 5 luật dân sự cũng cấm đúng những cặp ấy.

Còn hôn thuộc ở dòng bàng hệ — em vợ, chị dâu — thì Bộ Giáo luật 1983 không đặt ngăn trở.

Việc nên làm

Đừng tự kết luận theo trí nhớ gia phả, cũng đừng nghe một câu "chắc xa rồi" của người lớn tuổi rồi yên tâm. Làm ba việc theo thứ tự:

1. Vẽ ra giấy ai sinh ra ai, từ tổ tiên chung xuống hai nhánh. Đếm số người mỗi nhánh, không tính tổ tiên chung.
2. Mang tờ giấy ấy tới cha xứ khi làm điều tra hôn phối. Việc xác định bậc và xin miễn chuẩn là của ngài và Toà Giám mục — bài này không thay được chỗ đó.
3. Hỏi UBND xã hoặc phường nơi bạn đăng ký kết hôn về phần dân sự. Hai cửa này độc lập nhau: qua được cửa này không có nghĩa qua được cửa kia.