Cư sở và bán cư sở là gì? Cách biết mình thuộc giáo xứ nào

Bạn đi làm xa nhà đã nhiều năm, tên vẫn nằm trong sổ giáo xứ quê. Hoặc bạn mới chuyển tới thành phố được vài tháng và chưa đăng ký gì với giáo xứ nơi ấy. Khi bắt đầu hồ sơ cưới, câu hỏi đầu tiên phải trả lời là: bạn thuộc về giáo xứ nào? Luật trả lời câu ấy bằng thời gian và ý định, không bằng sổ sách hành chính.

Hai khái niệm, hai con số

Bộ Giáo luật định nghĩa cư sở bằng hai đường song song. Đường thứ nhất là ý định: bạn cư ngụ trong địa hạt một giáo xứ, hoặc ít là một giáo phận, với ý định ở lại vĩnh viễn nếu không có gì gọi đi. Đường thứ hai là thời gian: việc cư ngụ trong thực tế đã kéo dài trọn năm năm.

Bán cư sở cũng có hai đường như vậy, chỉ khác con số: ý định ở lại ít nhất ba tháng, hoặc việc cư ngụ trong thực tế đã kéo dài ba tháng.

Chữ quan trọng nhất trong cả hai định nghĩa là chữ hoặc. Bạn không phải chờ đủ năm năm nếu bạn đến với ý định ở lại lâu dài; và bạn không phải chứng minh ý định gì nếu bạn đã ở đủ thời gian.

Điều Hội đồng Giám mục Việt Nam nói thêm

Bộ Giáo luật định nghĩa khái niệm, còn Hội đồng Giám mục Việt Nam trả lời đúng thắc mắc thường gặp nhất ở Việt Nam: cư sở hay bán cư sở của giáo dân không tuỳ thuộc vào sự đăng ký nhập vào một giáo xứ, nhưng tuỳ thuộc ý định hoặc thời gian cư ngụ của họ.

Và một câu nữa, dành cho người đã xa quê lâu: việc không đăng ký vào giáo xứ hoặc việc vắng mặt quá lâu khỏi giáo xứ không phải là lý do để cha sở phủ nhận việc thủ đắc cư sở hoặc từ chối nghĩa vụ chứng hôn.

Cư sở quyết định những gì trong hồ sơ cưới

Đây là lý do khái niệm này đáng để bạn đọc kỹ. Nhờ cư sở cũng như bán cư sở, mỗi người có cha sở riêng và Đấng Bản quyền riêng của mình — nghĩa là có một địa chỉ chính thức để xin giấy tờ, để nộp hồ sơ và để xin phép chuẩn.

Nó cũng định nơi cử hành lễ. Hôn phối được cử hành tại giáo xứ nơi một trong hai người có cư sở, bán cư sở, hoặc đã cư ngụ một tháng. Hội đồng Giám mục Việt Nam xếp việc này thành ba mức rõ ràng:

• Có cư sở hoặc thường trú tại giáo xứ đó — cha sở buộc phải chứng hôn, không được từ chối, vì chứng hôn là một trong những nhiệm vụ được uỷ thác đặc biệt cho cha sở.
• Chỉ có bán cư sở, hoặc chỉ mới cư ngụ được một tháng — cha sở nên chấp nhận chứng hôn.
• Không có cư sở lẫn bán cư sở ở bất cứ nơi nào — cần có phép của Đấng Bản quyền địa phương nơi cử hành kết hôn.

Còn một quy định nữa dành cho cha sở, nhưng bạn nên biết vì nó giải thích một câu hỏi hay gặp. Để cha sở chứng hôn hợp luật, phải có ít là một trong đôi bạn đã cư ngụ trong giáo xứ của ngài được một tháng; nếu không, ngài phải xin phép Đấng Bản quyền riêng hoặc cha sở riêng của một trong hai người. Trong trường hợp ấy, vị kia chỉ cho phép chứ không uỷ quyền — hai chữ khác nhau, và người chứng hôn vẫn là cha sở nơi cử hành.

Bốn tên gọi trong luật

Bộ Giáo luật đặt tên cho bốn tình trạng, và bạn sẽ gặp lại chúng khi cha xứ hỏi han về nơi ở:

• Cư dân — người có cư sở tại nơi ấy.
• Ngụ cư — người có bán cư sở tại nơi ấy.
• Khách vãng lai — người đang ở ngoài nơi mình có cư sở hay bán cư sở, mà vẫn còn giữ nơi ấy.
• Người vô gia cư — người không có cư sở lẫn bán cư sở ở bất cứ đâu.

Ba tình trạng đầu đều có cha sở riêng. Riêng người vô gia cư thì cha sở riêng chính là cha sở nơi họ đang thực sự cư ngụ.

Mất cư sở khi nào

Cư sở và bán cư sở mất đi do rời khỏi nơi ấy với ý định không trở lại. Chỉ đi xa thôi thì chưa mất — người đi làm ăn xa vẫn coi quê là nhà thì cư sở ở quê còn nguyên, và đó chính là lý do bạn có thể làm hồ sơ ở quê dù đã sống nơi khác nhiều năm.

Một điểm nữa dành cho đôi đã cưới: vợ chồng phải có cư sở hoặc bán cư sở chung; vì lý do ly thân hợp pháp hoặc lý do chính đáng khác, mỗi người có thể có cư sở riêng.

Nói gì với cha xứ

Đừng bắt đầu bằng câu "con có hộ khẩu ở...". Hãy kể đúng hai điều luật cần: bạn đã sống ở đó bao lâu, và bạn có ý định ở lại thế nào. Chẳng hạn: "Con vào Sài Gòn làm việc bốn năm nay, thuê nhà trong xứ này, đi lễ ở đây, và chưa có dự tính chuyển đi." Từ hai dữ kiện đó, cha xứ xác định được bạn thuộc về đâu theo luật.

Nếu bạn định cưới ở một nơi không phải giáo xứ của mình, các bước cụ thể nằm ở cưới ở giáo xứ khác và giấy giới thiệu hôn phối. Toàn bộ trình tự xem ở thủ tục cưới Công giáo.

Nếu bạn lo cha xứ có thể từ chối vì mình ít sinh hoạt ở giáo xứ, câu trả lời theo luật nằm ở cha xứ có quyền từ chối làm lễ cưới không.