Chuẩn bị
Một năm người Công giáo ăn chay mấy lần?
Nội dung bài
Ăn chay theo luật buộc chỉ có hai ngày trong cả năm: thứ Tư Lễ Tro và thứ Sáu Tuần Thánh. Kiêng thịt là việc khác và rộng hơn — Bộ Giáo luật đặt vào các ngày thứ Sáu, trừ khi thứ Sáu ấy trùng một lễ trọng. Hai việc này hay bị gọi lẫn thành một nên sinh ra hiểu nhầm cả hai phía. Tuổi buộc cũng khác nhau: kiêng thịt từ trọn 14 tuổi, còn ăn chay từ tuổi thành niên cho tới khi bắt đầu tuổi 60. Bài này tách bạch hai việc và nói về chỗ liên quan tới ngày cưới.
Câu hỏi này hay đến từ hai phía: người mới tìm hiểu đạo thì lo phải ăn chay quanh năm, còn người có đạo lâu năm đôi khi cũng lẫn giữa hai việc vốn khác nhau.
Giữ chay: hai ngày trong cả năm — thứ Tư Lễ Tro và thứ Sáu Tuần Thánh. Kiêng thịt: các ngày thứ Sáu, trừ khi thứ Sáu ấy trùng một lễ trọng. Hai việc khác nhau, tuổi buộc cũng khác: kiêng thịt từ trọn 14 tuổi, giữ chay từ tuổi thành niên tới khi bắt đầu tuổi 60.
Hai việc, không phải một
Tiếng Việt hay gọi gộp cả hai là "ăn chay", nên sinh ra hiểu nhầm. Bộ Giáo luật tách rất rõ:
| Giữ chay | Kiêng thịt | |
|---|---|---|
| Làm gì | Chỉ một bữa no trong ngày; vẫn dùng chút ít buổi sáng và buổi tối theo tập quán địa phương | Không dùng thịt; vẫn dùng được trứng, sản phẩm từ sữa, gia vị làm từ mỡ động vật |
| Ngày nào | Thứ Tư Lễ Tro và thứ Sáu Tuần Thánh | Các ngày thứ Sáu, trừ khi trùng lễ trọng |
| Tuổi buộc | Từ thành niên tới khi bắt đầu tuổi 60 | Từ trọn 14 tuổi |
Hai ngày thứ Tư Lễ Tro và thứ Sáu Tuần Thánh thì giữ cả hai việc cùng lúc — đó là lý do hai ngày ấy được nhắc riêng trong điều 1251.
Và cần nói ngay một điều để tránh hiểu nhầm phổ biến: "ăn chay" của người Công giáo không phải là ăn chay trường theo lối nhà Phật. Đây là việc ăn ít lại trong một ngày nhất định, không phải một chế độ ăn lâu dài.
Vì sao lại có việc này
Điều 1249 đặt nền cho tất cả, và nền ấy không phải là chuyện kiêng khem:
Luật Chúa buộc mọi Kitô hữu làm việc đền tội theo cách riêng của mình. Để mọi người được liên kết với nhau bằng việc giữ chay chung nào đó, luật ấn định những ngày sám hối, trong đó các Kitô hữu chuyên chăm cầu nguyện, làm việc đạo đức và bác ái cách đặc biệt.
Đọc câu ấy thì thấy việc bớt ăn chỉ là một phần, đi kèm với cầu nguyện và việc bác ái. Đó cũng là lý do điều 1253 cho Hội đồng Giám mục quyền thay thế việc kiêng thịt và giữ chay bằng những hình thức sám hối khác — nhất là các việc bác ái và việc đạo đức.
Vì có điều 1253 nên thực hành cụ thể có thể khác nhau theo từng nơi, nhất là ở việc kiêng thịt các thứ Sáu ngoài Mùa Chay. Chỗ này chúng tôi không nêu một con số chung, vì chưa đối chiếu được văn bản gốc áp dụng cho Việt Nam — cách chắc chắn là hỏi giáo xứ mình, và câu trả lời ở đó mới là câu đúng cho bạn.
Ai không bị luật buộc
Điều 1252 đặt hai mốc tuổi ở trên. Ngoài ra, thực hành mục vụ quen thuộc còn miễn cho người đau bệnh, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú, và người lao động nặng.
Điều luật còn thêm một câu đáng chú ý: các chủ chăn và cha mẹ phải lo dạy ý nghĩa đích thực của việc sám hối cho cả những người vì tuổi tác chưa bị luật buộc. Nghĩa là trẻ em không phải giữ chay, nhưng vẫn được dạy để hiểu ngày ấy có ý nghĩa gì.
Nếu hoàn cảnh của bạn không rõ ràng thì hỏi cha xứ. Việc giữ chay nhằm giúp đời sống thiêng liêng, không nhằm làm hại sức khoẻ ai.
Chỗ liên quan tới đám cưới
Ba tình huống hay gặp:
Ngày cưới rơi vào Mùa Chay. Cưới trong Mùa Chay không bị cấm, nhưng có những giới hạn về bầu khí và trang trí — bài cưới trong Mùa Chay hay Mùa Vọng nói kỹ, và bài trang trí nhà thờ ngày cưới nói phần hoa nến.
Tiệc cưới rơi vào một ngày thứ Sáu. Đây là điều nên hỏi cha xứ ngay khi chọn ngày, cùng lúc với các câu hỏi thủ tục khác, chứ đừng để sát ngày mới hỏi.
Khách mời bên lương không biết chuyện này. Nếu tiệc rơi vào ngày có liên quan, chỉ cần bố trí thực đơn có lựa chọn không thịt là xong — không cần giải thích dài dòng, và cũng không nên biến bữa tiệc thành nơi phân định ai giữ luật nào.
Điều đáng nhớ
Con số cần nhớ rất gọn: hai ngày giữ chay trong một năm. Phần còn lại là kiêng thịt, và phần ấy có thể được thay bằng việc bác ái tuỳ quy định nơi bạn ở.
Nếu ai đó nói với bạn rằng theo đạo là phải ăn chay liên miên, con số hai ngày ấy là câu trả lời gọn nhất.
- Bộ Giáo luật 1983, điều 1249 — luật Chúa buộc mọi Kitô hữu làm việc đền tội theo cách riêng của mình; để mọi người được liên kết với nhau bằng việc giữ chay chung nào đó, luật ấn định những ngày sám hối, trong đó các Kitô hữu chuyên chăm cầu nguyện, làm việc đạo đức và bác ái cách đặc biệt (vatican.va/archive/cod-iuris-canonici)
- Bộ Giáo luật 1983, điều 1250 — những ngày và mùa sám hối trong toàn thể Hội Thánh là mọi ngày thứ Sáu quanh năm và Mùa Chay
- Bộ Giáo luật 1983, điều 1251 — phải kiêng thịt, hoặc kiêng một thức ăn khác do Hội đồng Giám mục ấn định, vào tất cả các ngày thứ Sáu, trừ khi ngày thứ Sáu ấy trùng vào một ngày lễ trọng; còn phải giữ chay và kiêng thịt vào thứ Tư Lễ Tro và thứ Sáu Tuần Thánh
- Bộ Giáo luật 1983, điều 1252 — luật kiêng thịt buộc những người đã trọn 14 tuổi; luật giữ chay buộc những người đã thành niên cho tới khi bắt đầu tuổi 60; các chủ chăn và cha mẹ phải lo dạy ý nghĩa đích thực của việc sám hối cho cả những người vì tuổi tác chưa bị luật buộc
- Bộ Giáo luật 1983, điều 1253 — Hội đồng Giám mục có thể ấn định cụ thể hơn cách giữ chay và kiêng thịt, cũng như có thể thay thế toàn phần hoặc một phần việc kiêng thịt và giữ chay bằng những hình thức sám hối khác, nhất là các việc bác ái và việc đạo đức
- Bảy câu trả lời cho các thắc mắc về việc ăn chay và kiêng thịt — hdgmvietnam.com: giữ chay là chỉ ăn một bữa no trong ngày, vẫn có thể dùng chút ít vào buổi sáng và buổi tối theo tập quán địa phương; kiêng thịt thì không dùng thịt nhưng vẫn dùng được trứng, các sản phẩm từ sữa và gia vị làm từ mỡ động vật
- Bộ Giáo luật 1983, điều 1249 — luật Chúa buộc mọi tín hữu làm việc thống hối theo cách riêng của mình; để mọi người được liên kết với nhau bằng việc giữ chung một số việc thống hối, luật ấn định những ngày thống hối, trong đó tín hữu chuyên chú cầu nguyện, làm việc đạo đức và bác ái, từ bỏ chính mình bằng cách chu toàn bổn phận cách trung thành hơn, nhất là bằng việc giữ chay và kiêng thịt (vatican.va/archive/cod-iuris-canonici)
- Bộ Giáo luật 1983, điều 1253 — Hội đồng Giám mục có thể xác định rõ hơn cách giữ chay và kiêng thịt, cũng như thay thế toàn phần hay một phần việc kiêng thịt và giữ chay bằng những hình thức thống hối khác, nhất là những việc bác ái và những việc đạo đức